JULES TERRYN

Op 14 maart is het dertig jaar geleden dat de daensistische actievoerder Jules Terryn in Moeskroen overleed. Hij was lid van het Priester Daenscomíté dat in 1957 in Aalst de grootse hulde aan priester Daens organiseerde en hij werd erevoorzitter van het Priester Daensfonds.

Jules Terryn werd geboren in Deerlijk op 28 mei 1890. Zijn vader Alfred was huiswever en een overtuigd daensist. Jules nam het sociaal engagement van zijn vader over. Hij ging in Risquons-Tout wonen, een gehucht van Rekkem bij Moeskroen, en werd bierhandelaar. Door zijn beroep kwam hij over de hele streek met veel mensen in contact en kreeg hij ruim de gelegenheid om zijn daensistische ideeën te verspreiden.

In het kanton Moeskroen, dat tot 1962 tot het arrondissement Kortrijk behoorde, woonden vele Oost- en West-Vlamingen die in de grensstreek hun brood verdienden. Ze leefden er vaak in armoedige omstandigheden. Omstreeks 1895 al was er, in het spoor van Kortrijk, een Christene Volkspartij gesticht.

Maar het was vooral na de Eerste Wereldoorlog dat de streek het toneel was van een intense sociale, democratische en Vlaamse werking. Terryn werkte er jarenlang samen met Camiel Hackx en met Ernest en Adolf Delwante.

De daensisten van Moeskroen gingen in de jaren ’30 evenwel een eigen weg. Hun leiders weigerden zich te integreren in een rechts flamingantisme en bleven de nadruk leggen op de eigenheid en het sociale programma van de daensisten. Ook buiten Moeskroen - in Kortrijk en het Aalsterse bijvoorbeeld - waren heel wat daensisten niet gelukkig met de rechtse evolutie in de Vlaamse Beweging. Toen Hector Plancquaert, Karel Leopold Van Opdenbosch en Gustaaf Doussy eind 1933 de Vlaamsch-Nationale Demokratische Partij stichtten die beweerde aan te sluiten bij de oorspronkelijke christen-democratische opvattingen van priester Daens, schaarden ze zich aan hun zijde.

Jules Terryn, voorzitter van de centrale

vereniging Helpt Elkander (Kortrijk, W-Fl)

Terryn was in 1926 medestichter en uitbouwer van de coöperatieve S.M. Volksverheffing Moeskroen. Ze kreeg in 1930 een eigen lokaal "Vlaamsch Huis Volksverheffing" met herberg en vergaderzaal en Terryn werd er beheerder van. Onder Volksverheffing werkte ook een ziekenfonds.

Het was aanvankelijk een afdeling van het gelijknamige ziekenfonds van Kortrijk en Deerlijk. Maar in 1931 scheurde het zich af van de zusterorganisaties en werd het een zelfstandig fonds onder de naam Volksverheffing-Steunt Elkander. Terryn was nauw betrokken bij de nieuwe stichting. Hij werd er ondervoorzitter van en van 1940 tot 1966 voorzitter. In 1932 had het fonds in Moeskroen vijfhonderd drieënnegentig leden en dat aantal groeide de volgende jaren telkens met ongeveer vijftig. Het bleef bestaan tot in de jaren 1970 en werd toen overgenomen door de neutrale ziekenbond West-Flandria uit Kortrijk.

Terryn was ook de bezieler van de Democratische Vakvereniging Helpt Elkander. Die was in 1920 in Kortrijk gesticht. Maar heel wat vakbondsleiders en leden uit het Kortrijkse en Moeskroen konden zich moeilijk verzoenen met de rechts-solidaristische koers van het Vlaams-Nationaal Syndikaat waarin de resten van de meeste daensistische vakbonden waren opgegaan. Ze gingen een eigen weg. De nieuwe vakbond kreeg in 1937 zijn zetel in Moeskroen en bleef bestaan tot mei 1977. Een groot succes is hij niet geweest en het ledenaantal bleef klein. Vele arbeiders betaalden hun bijdrage liever aan een socialistische, christelijke of Vlaams-nationale vakbond die meer financiële mogelijkheden had en meer waarborgen bood.

Op politiek gebied was Terryn in de jaren twintig bereid tot samenwerking met Vlaams-nationalisten, maar met behoud van ieders zelfstandigheid. Bij de parlementsverkiezingen van mei 1929 stond hij in het arrondissement Kortrijk als opvolger op een eenheidslijst. Hij wilde die samenwerking evenwel uitgebreid zien tot alle Vlaamse sociale democraten, ergerde zich aan het fanatieke katholicisme van vele Vlaams-nationalisten en verdedigde het godsvredeprincipe. Mee daarom gaf hij in november 1932 steun aan de lijst van de ‘Vlaamsch-Nationale Demokraten’, die door Gustaaf Doussy werd aangevoerd. Op 4 december 1932 en 7 juni 1936 was hij kandidaat voor de Provincieraad. De Vlaamsche Volkseeuw, het blad waarmee Doussy in 1932 begonnen was, werd vanaf 1934 steeds meer de spreekbuis van de harde daensistische kern van Moeskroen.

Mee onder invloed van Doussy bleven de daensisten van Moeskroen tijdens de Tweede Wereldoorlog buiten elke vorm van collaboratie. Zo konden ze na 1945 met een schone lei hun sociale en Vlaamse actie opnieuw beginnen. Camiel Hackx en Jules Terryn richtten de Priester Daens vrienden op. De vereniging bracht Vlamingen samen uit Moeskroen en omgeving en had jarenlang een muziekkorps en een jeugdgroep. Het Vlaams Huis Volksverheffing werd dé ontmoetingsplaats van alle Vlaamse verenigingen. In het lokaal prijkten de portretten van priester Daens en Hector Plancquaert. Nog in 1951 werd een vernieuwde feestzaal in gebruik genomen.

De verfransing van Moeskroen werd evenwel onomkeerbaar. Terryn en Hackx hebben zich jarenlang hardnekkig verzet tegen de overheveling van Komen en Moeskroen naar Henegouwen. Het werd een ongelijke en verloren strijd. Terryn verweet de Vlaamse voormannen dat ze de taaltoestanden in Komen en Moeskroen niet kenden en dat ze die twee kantons gebruikten als wisselmunt om van Wallonië de Vlaamse Voerstreek te krijgen en de Brusselse olievlek in te dijken. Tevergeefs heeft hij de Vlaamse gemeenschap gewaarschuwd voor vérgaande en gemakkelijke toegevingen. Want, zo zei hij, de Franstaligen zullen zich niet neerleggen bij de nieuwe taalgrens en ook in de toekomst steeds meer Vlaams grondgebied opeisen.

F. V. C.

Enige informatie in o.m.: W. DECONINCK, Daensistische beweging in Zuid-Vlaanderen, in Priester Daens, VII (1983), 3, blz. 15-17. F. Van Campenhout, Lexicon van de Daensistische Beweging, 1993. M. Van de Perre, Redt & Helpt U Zelven & Elkander. Of hoe de Daensistische Beweging de sociale problemen bestreed, 1997.

        Lokaal "Vlaamsc Huis Volksverheffing" in Moeskroen

        jaren vijftig (Kortrijk, W-Fl)